Rozmawiać tak, aby być usłyszanym – warsztaty terapeutyczne w Nowej Soli
Jak mówić o swoich potrzebach? Jak stawiać granice, nie raniąc drugiego człowieka? Jak wyrażać emocje i jednocześnie dbać o własny dobrostan? To właśnie wokół tych tematów koncentrowały się pierwsze warsztaty terapeutyczne dla osób z niepełnosprawnościami, zorganizowane przez Fundację Oczywiste w Nowej Soli.
Spotkanie odbyło się w Centrum Aktywności Społecznej, we współpracy z Kołem Polskiego Związku Niewidomych w Nowej Soli. Frekwencja dopisała, a przede wszystkim udało się stworzyć atmosferę, w której uczestnicy mogli swobodnie rozmawiać, dzielić się swoimi doświadczeniami i mówić o sprawach, które na co dzień nie zawsze łatwo jest wypowiedzieć na głos.
Komunikacja – coś więcej niż rozmowa
Komunikujemy się każdego dnia. Z rodziną, partnerem, przyjaciółmi, współpracownikami, lekarzami czy osobami, które spotykamy w przestrzeni publicznej. Często jednak sama rozmowa nie oznacza jeszcze dobrej komunikacji.
Podczas warsztatów zastanawialiśmy się nad tym, jak mówić o swoich potrzebach i emocjach w sposób jasny, ale jednocześnie pełen szacunku dla drugiej osoby. Rozmawialiśmy o tym, jak wyznaczać granice, jak reagować wtedy, kiedy ktoś je przekracza, oraz jak nie rezygnować z własnych potrzeb tylko po to, żeby uniknąć konfliktu.
To szczególnie ważne w życiu osób z niepełnosprawnościami. W relacjach z otoczeniem niejednokrotnie pojawia się potrzeba proszenia o pomoc, tłumaczenia swoich ograniczeń czy korzystania ze wsparcia innych osób. Jednocześnie bardzo ważne pozostaje zachowanie własnej sprawczości i prawa do decydowania o sobie.
Proszenie o pomoc nie oznacza rezygnacji z samodzielności. Mówienie „nie” nie oznacza braku szacunku dla drugiego człowieka. A wyrażanie własnych emocji nie musi prowadzić do konfliktu.
Właśnie takich zależności przyglądaliśmy się podczas spotkania.
Kondycja psychiczna ma znaczenie
Warsztaty były skierowane do osób z niepełnosprawnościami, dlatego nieprzypadkowo tak dużo miejsca poświęciliśmy sferze emocjonalnej i psychicznej.
Mówiąc o rehabilitacji osób z niepełnosprawnościami, często skupiamy się na tym, co najbardziej widoczne: poprawie sprawności, nauce samodzielnego poruszania się, korzystaniu z technologii wspomagających czy wykonywaniu codziennych czynności. Tymczasem równie ważnym elementem procesu powrotu do większej samodzielności jest kondycja psychiczna człowieka.
Trudno skutecznie podejmować kolejne wyzwania rehabilitacyjne, kiedy towarzyszą nam długotrwałe napięcie, lęk, poczucie bezradności, obniżona wiara we własne możliwości czy przekonanie, że nie mamy wpływu na swoje życie. Z kolei większa równowaga emocjonalna, poczucie własnej wartości, umiejętność radzenia sobie z trudnymi emocjami i świadomość własnych potrzeb mogą pomagać w aktywnym uczestniczeniu w procesie rehabilitacji.
Nie oznacza to oczywiście, że stan psychiczny jest jedynym czynnikiem decydującym o powodzeniu rehabilitacji. Jest jednak jej bardzo istotnym elementem, którego nie powinno się pomijać.
Dlatego Fundacja Oczywiste w swoich projektach przywiązuje dużą wagę do psychicznej i emocjonalnej sfery funkcjonowania osób z niepełnosprawnościami. Wierzymy, że wspieranie człowieka powinno obejmować nie tylko jego sprawność i niezależność w codziennym funkcjonowaniu, ale również jego emocje, relacje, poczucie własnej wartości i dobrostan psychiczny.
Aktywizacja społeczna zaczyna się od nas
Dużo mówi się o tym, jak ważna dla osób z niepełnosprawnościami jest aktywizacja społeczna. I rzeczywiście – możliwość uczestniczenia w życiu społecznym, budowania relacji, podejmowania aktywności i wychodzenia poza własne cztery ściany ma ogromne znaczenie.
Podczas naszych warsztatów spojrzeliśmy jednak na aktywizację społeczną trochę inaczej.
Aktywizacja społeczna nie dzieje się wyłącznie wokół nas. W dużej mierze zależy również od nas samych.
Możemy stworzyć osobie z niepełnosprawnością możliwość wyjścia z domu, zaprosić ją na spotkanie, zapewnić dostępny transport czy zorganizować interesujące zajęcia. To wszystko jest bardzo ważne. Ale równie ważne jest to, czy człowiek ma kompetencje i wewnętrzną gotowość, aby w tych sytuacjach uczestniczyć.
Umiejętność nawiązywania kontaktu, prowadzenia rozmowy, wyrażania własnego zdania, komunikowania potrzeb, reagowania na zachowania innych osób, rozwiązywania konfliktów czy stawiania granic – to również kompetencje społeczne, które wpływają na naszą zdolność do aktywnego uczestniczenia w życiu społecznym.
Dlatego podczas tych zajęć chcieliśmy pokazać, że aktywizacja społeczna może zaczynać się właśnie od pracy nad sobą.
Od nauczenia się, jak powiedzieć: „potrzebuję pomocy”.
Jak powiedzieć: „nie zgadzam się na to”.
Jak powiedzieć: „jest mi trudno”.
Ale również jak powiedzieć: „chcę spróbować”, „mam własne zdanie” i „potrafię o siebie zadbać”.
To właśnie z takich pozornie prostych umiejętności buduje się większa samodzielność i aktywność społeczna.
Granice są potrzebne obu stronom
Jednym z ważnych tematów była umiejętność stawiania granic. Granice nie powinny być murem oddzielającym nas od innych ludzi. Mogą być raczej jasnym komunikatem: to jest dla mnie w porządku, a tego nie chcę; na to się zgadzam, a na to nie.
Rozmawialiśmy również o tym, że sposób przekazywania takiego komunikatu ma ogromne znaczenie. Można stanowczo powiedzieć o swoich potrzebach, nie poniżając, nie oskarżając i nie raniąc drugiej osoby.
To właśnie jest jedna z najważniejszych umiejętności dobrej komunikacji – umiejętność dbania o siebie bez odbierania szacunku drugiemu człowiekowi.
Kobiety, mężczyźni i różne sposoby komunikowania się
Nie zabrakło również rozmowy o relacjach damsko-męskich. Przyglądaliśmy się różnicom w sposobach komunikowania się kobiet i mężczyzn, ale także temu, jak różne doświadczenia, emocje i oczekiwania mogą wpływać na relacje między ludźmi.
Była to okazja do spojrzenia na codzienne sytuacje z nieco innej perspektywy – zarówno własnej, jak i drugiej osoby.
Prowadząca, która potrafi słuchać
Warsztaty poprowadziła Agata Klikowicz – psychoterapeutka, która na co dzień łączy pracę terapeutyczną z pracą położnej w szpitalu. Sama również doświadcza życia z niepełnosprawnością, dzięki czemu w sposób szczególny rozumie perspektywę osób, z którymi pracuje.
Podczas naszego spotkania szczególnie ważna była jej uważność, empatia i umiejętność słuchania. Nie było gotowych ocen ani prostych odpowiedzi. Była natomiast przestrzeń na rozmowę, zadawanie pytań, dzielenie się doświadczeniami i zastanowienie się nad tym, co możemy zrobić inaczej w naszych własnych relacjach.
I chyba właśnie to było jednym z największych atutów tego spotkania – nikt nie musiał udowadniać, że radzi sobie ze wszystkim.
Można było powiedzieć o swoich trudnościach, zmartwieniach czy emocjach. Można było po prostu posłuchać. Uczestnicy odnosili się do siebie z dużym zrozumieniem i empatią, dzięki czemu spotkanie przebiegało w bardzo przyjaznej i bezpiecznej atmosferze.
Ważne spotkanie i początek kolejnych
Dla Fundacji Oczywiste takie spotkania są ważnym elementem działań na rzecz samodzielności osób z niepełnosprawnościami.
Samodzielność to przecież nie tylko możliwość samodzielnego poruszania się, korzystania z technologii czy wykonywania codziennych czynności.
To również umiejętność budowania relacji, mówienia o własnych potrzebach, podejmowania decyzji, dbania o swoje granice i własny dobrostan psychiczny.
Właśnie dlatego w naszych działaniach staramy się patrzeć na osobę z niepełnosprawnością całościowo. Chcemy wspierać nie tylko jej sprawność, ale również psychikę, relacje z innymi ludźmi, kompetencje społeczne i poczucie sprawczości.
Pierwsze spotkanie pokazało, że potrzeba takich rozmów jest duża. Cieszymy się z frekwencji, otwartości uczestników i atmosfery, którą wspólnie udało się stworzyć.
Dziękujemy wszystkim, którzy byli z nami, za obecność, otwartość i gotowość do rozmowy. Szczególne podziękowania kierujemy do Agaty Klikowicz za poprowadzenie warsztatów z ogromną uważnością i empatią.
To było pierwsze spotkanie. Przed nami kolejne już 29 września w Centrum Aktywności Społecznej w Nowej Soli.
Warsztaty zostały zrealizowane w ramach zadania publicznego „Droga do samodzielności 2.0”, współfinansowanego ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, przy udziale Województwa Lubuskiego i Regionalnego Ośrodka Polityki Społecznej w Zielonej Górze.